Η άποψη ότι η οικονομία, καθώς και όλες οι δραστηριότητες που τη συνθέτουν, είναι εξ ορισμού ανήθικη, έχει ριζώσει τόσο βαθιά στο σύστημα νοοτροπιών που καλλιεργήθηκαν εδώ και χρόνια στη χώρα μας, που αποτελεί πιθανότατα μια από τις σημαντικότερες αιτίες των παθογενειών που ταλανίζουν την κοινωνία μας.
Κι αν οι πολιτικοί αρέσκονται να λένε κατά καιρούς πως δεν υπάρχουν στην πολιτική αδιέξοδα, είναι σχεδόν αδύνατο να ισχυριστούν ότι το ίδιο πράγμα θα μπορούσε να ισχύσει και για τις ζωές των ανθρώπων. Ανθρώπινα αδιέξοδα, τα οποία εν πολλοίς οφείλονται στην αντίληψη ότι αν δεν παρανομήσεις είναι αδύνατο να προκόψεις.
Λες και οι προηγμένες οικονομίες τύπου Σκανδιναβίας, Βρετανίας, Γερμανίας, Γαλλίας κτλ είναι θεμελιωμένες μόνο πάνω στα πτώματα, την ανομία και την εκμετάλλευση και εξελίσσονται βασισμένες στην ικανότητα του επιχειρηματικού κόσμου να βρίσκει διαρκώς νέους τρόπους για να ξεγελάσει τους καταναλωτές και όχι στην επιτυχία πολλών σύγχρονων επιχειρηματιών που κατάφεραν να κάνουν τους καταναλωτές «συνδιαμορφωτές» και «συνεκτελεστές» του οράματός τους.
Όχι ότι τα προαναφερθέντα υλικά δεν αποτελούν πραγματικά τονωτικά του καπιταλιστικού συστήματος μαζί φυσικά με την περίφημη υπεραξία της εργασίας, όμως είναι πραγματικά υποκριτικό και αποπροσανατολιστικό όταν στεκόμαστε μοναχά μπρος σ αυτά για να κρίνουμε τις εμφανείς και αυταπόδεικτες πλέον παθογένειες της πλήρους ελευθερίας στην αγορά.
Κι αυτό γιατί, για να επανέλθω στο θέμα που ξεκίνησα να πιάνω στον πρόλογό μου, η ηθική με τη μορφή του, υπάρχουν κάποιοι κανόνες που όλοι οι παίκτες οφείλουν να σέβονται, όπως οι θρησκείες τα ιερά τους κείμενα, αποτελεί τελικά τη βάση κάθε προηγμένης οικονομίας, η οποία βασίζει την ανάπτυξή της σε πραγματικά και όχι "δημιουργικά" ορθολογιστικά δεδομένα.
Όπως η ηθική του αθλητισμού, του ποδοσφαίρου για παράδειγμα, είναι οι κανονισμοί του και μέρος της απόλαυσης του παιχνιδιού βρίσκεται και στο γεγονός της αίσθησης ισονομίας, δικαιοσύνης και ίσως ευκαιριών που αποκομίζουν συχνά οι παίκτες που συμμετέχουν σ αυτό, έτσι και στις επιχειρήσεις η χαρά του παιχνιδιού αναδεικνύεται σημαντικότερη πολλές φορές κι από το ίδιο το κέρδος. Και οι οικονομίες που αναπτύσσονται δομικά, και ορθολογικά είναι εκείνες τελικά που έχουν μάθει να απολαμβάνουν το παιχνίδι κι όχι να εργάζονται μόνο για την παραγωγή κέρδους.
Αν μάλιστα ισχυριστούμε πως η ομορφιά του κάθε παιχνιδιού βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην ύπαρξη των κανονισμών του και η χαρά της συμμετοχής σ αυτό προκαλείται πρωτίστως από την ευλαβική και ολόψυχη δέσμευση των συμμετεχόντων στην πιστή τήρησή τους, θα επιστρέψουμε στην εγχώρια πραγματικότητα για να διαπιστώσουμε πως ούτε αφοσίωση στους κανόνες του παιχνιδιού υπάρχει, αλλά ούτε και κατανόηση της σκοπιμότητάς της.
Τελικά, μπορεί να μην ήταν κάποιος από τους προγόνους μας εκείνος που εμπνεύστηκε το ρητό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» αλλά το αφομοιώσαμε στην καθημερινή μας πρακτική τόσο λαίμαργα, που είναι πλέον ελληνικό, όσο και ο "Λουμίδης". Γι αυτό και υστερούμε τόσο πολύ στην απόδοση και αποδοχή της δικαιοσύνης, ακολουθώντας ο καθένας τους δικούς του προσαρμοσμένους κανόνες που υπαγορεύονται από τον φαύλο κύκλο του οικονομικού αμοραλισμού που κανείς δεν τολμάει να σπάσει. Φτιάχνουμε τα κλαδιά και αδιαφορούμε για τις ρίζες, ζώντας σαν να πρόκειται για ένα προσωρινό οικονομικό σύστημα, αυτό που έχουμε αποδεχτεί ως το ιδανικότερο, για να εξυπηρετήσει τις κακές συνήθειες που αναρριχώνται από την ατελή, ακαλλιέργητη φύση μας.
Μπείτε στον κόπο, να φανταστείτε έναν επαγγελματικό αγώνα ποδοσφαίρου, χωρίς, όμως, κανονισμούς, αρχές και διαιτησία. Αυτό ακριβώς δε βλέπουμε σήμερα στην οικονομία μας, την κοινωνία μας, το μοντέλο ανάπτυξης που προσπαθούμε να ακολουθήσουμε; Εντάξει, δεν λέω ότι είμαστε και οι απατεωνίσκοι του Ιταλικού νεορεαλισμού. Όχι δεν είμαστε. Διαθέτουμε, σαφώς, ένα διαφορετικό μοντέρνο και αρκετά εξεζητημένο στιλάκι για να ταυτιζόμαστε μ αυτούς τους γλιτσιάρηδες. Αυτή, όμως, η ροπή μας στην καταπάτηση κάθε είδους κοινωνικής συμφωνίας , κάθε συνθήκης μπορεί να μη γεννήσει ένα νέο κινηματογραφικό είδος, αλλά εμποδίζει στο να γεννηθεί γενικότερα οτιδήποτε καινούργιο. Οφείλεται, βέβαια, κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι είναι τόσα πολλά και σύνθετα τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και τόσο ενοχλητικοί οι τρόποι με τους οποίους υπολογίζεται ότι μπορούν να επιλυθούν, που οι δικαιολογίες για οποιαδήποτε ατασθαλία, παρασπονδία ή μικροαπατεωνιά αναφύονται σαν χορταράκια στη ζωή μας. Και, εντέλει, όλα τα συμβαίνοντα χρωματίζονται από το γεγονός ότι δεν έχουμε αντιληφθεί δύο σημαντικά πράγματα: πρώτον, ότι το ρητό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» ειπώθηκε για εξαιρετικά συγκεκριμένες αναγκαιότητες μιας εποχής φτωχής σε ευκαιρίες και δυνατότητες, καθώς στον πυρήνα του εκφράζει ακραίο κυνισμό και τυχοδιωκτισμό, δύο μεγέθη άκρως αναποτελεσματικά σε ορίζοντα «μακροϊστορίας». Και δεύτερο, ότι τα περίφημα «μέσα» του ρητού αποτελούσαν ανέκαθεν τις πραγματικές ρίζες ενός δημιουργήματος που υποτίθεται ότι θέλουμε να έχει διάρκεια, βιωσιμότητα και αντοχή στις δυσχέρειες.
Άρα βρισκόμαστε μπροστά σ ένα αίνιγμα που απαντιέται σωστά με διαφορετικό από τον προφανή τρόπο. Και ίσως έφτασε η ώρα να αναζητήσουμε την πολυπόθητη ανάπτυξη στην ολόπλευρη κατανόηση των μέσων παρά στην χρησιμοθηρική αξία του σκοπού. Αρκεί βεβαίως να εξοικονομήσουμε το χρόνο επώασης της νέας αντίληψης, που κατάφεραν να εξασφαλίσουν όλοι οι υπόλοιποι ανεπτυγμένοι λαοί, αλλά κυρίως την ψυχραιμία που απαιτείται για να τον μετασχηματίσουμε σε δρόμους με στενό και δύσβατο περιεχόμενο αλλά με εξασφαλισμένο προορισμό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου