Τα παραμύθια και τα σημάδια της ζωής

Πίνακας: Abel Padilla

Είναι άξιο απορίας κι από τα μεγάλα μυστήρια της ζωής πόση πειθώ μπορεί να κρύβει μέσα της μια φωνή που υπερβαίνει το σούσουρο του πλήθους. Μια βραχνή βροντή, που ακούγεται απ την καρδιά του όχλου σαν τον θόρυβο μιας αστραπιαίας κατολίσθησης που προλαβαίνει να θάψει ένα χωριό μέσα σε τόνους βράχων και λάσπης λίγες στιγμές πριν απ το πρώτο ξύπνημα.

Αποχαυνωμένα αγριοπούλια, αδέσποτα αγριοκάτσικα και μαύρες σαύρες της πόλης τρυπώνουν στις φωλιές τους την ώρα που ένα τελάρο με πατικωμένα μαύρα κεράσια σκάει με πάταγο πάνω σ ένα κέδρινο πάγκο γεμάτο πολυκαιρισμένη πραμάτεια.

Ο πραματευτής ανοίγει το στόμα του και εκτοξεύει λόγια ανάκατα με ξεραμένα σάλια. Η χροιά της φωνής του διαπνέεται από ασεβή αποφασιστικότητα.

-Είμαι από τις επτά το πρωί στο δρόμο. Πολλοί από εσάς δεν γνωρίζουν τι θα πει να σηκώνεσαι από τις έξι τα χαράματα και να εργάζεσαι έως τις οκτώ το βράδυ.
Παραδέχομαι ότι ο ίδιος κρατώ το βούρδουλα που με μαστιγώνει αλλά συνήθισα σ αυτή τη ζωή και δε θέλω να γνωρίσω κάποια άλλη.

Εκείνος ο άνθρωπος, λέει δείχνοντας το γέροντα του δάσους, μας απειλεί ότι θα ξεκινήσει ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή. Κι εγώ σας λέω ότι αυτό το ταξίδι θα σημάνει την έξοδο της πόλης από την ακινησία. Δηλαδή τη θανατική της καταδίκη. Σας εκλιπαρώ να εμποδιστεί, καταλήγει σα να στερεύει απότομα από σκέψεις.

Σ αυτές τις περιπτώσεις, η ροή του λόγου υπερφαλαγγίζει τη ρητορική ανεπάρκεια, όπως συμβαίνει κάποιες φορές το χρώμα ενός πίνακα να απαξιώνει το θέμα.

Ο γέροντας παίρνει σχεδόν αστραπιαία το λόγο για να προλάβει τη μεταμόρφωση του ατομικού νου σε ψηφίδα μιας αστόχαστης κι ασυνείδητης μάζας.

-Ιωσήφ, σε γνωρίζω από μικρό παιδί και αναγνωρίζω τη συγκινητική προσπάθεια που καταβάλλεις για να κατακτήσεις το πέρασμα σ ένα άλλο κοινωνικό στάτους. Όμως, θα σου πω ένα μονάχα πράγμα: Σε πιο νεαρές ηλικίες, όταν η ζωή δε σου δίνει αυτό που αποζητάς ίσως και να θέλει να προσπαθήσεις ακόμα περισσότερο. Δυσκολεύοντάς σου, όμως τα πράγματα σε πιο μεγάλες ηλικίες, μάλλον προσπαθεί να σου πει κάτι.


Λίγες στιγμές αφού αποσώσει ο γέροντας την κουβέντα του, από τις αντικρινές κατοικίες οι νοικοκυρές κλείνουν βιαστικά τα παραθυρόφυλλά τους, την ώρα που οι άνδρες αναζητούν στο βλέμμα του διπλανού τους το θάρρος που χρειάζονται για να εκφράσουν το θυμό τους.

Τα παραμύθια και ο τελικός απολογισμός

Νομίζω ότι έφτασε η ώρα να ονοματίσουμε την πόλη μας, λέει ο μέγας άρχοντας και ζητάει από τον δήμαρχο να συγκαλέσει έκτακτο δημοτικό συμβούλιο, την ώρα που εκείνος ατενίζει αφηρημένος τα καπνισμένα φουγάρα των μαγειρείων που ομονοούν πένθιμα σαν σιντριβάνια που εκτινάσσουν τον καπνό τους στο φαιό ουρανό. Να καλέσουμε και τον ευτυχισμένο γέροντα του δάσους, που έχουμε χρόνια να ακούσουμε τη φωνή του και να ενοχληθούμε από τη σοφία του. Όλα έγιναν όπως τα ζήτησε. Σύντομα η πόλη πλημμύρισε από ανθρώπους που κάποτε εγκατέλειψαν το ταξίδι τους για να εγγραφούν στα δημοτολόγιά της και δεν μετάνιωσαν ποτέ για την επιλογή τους.

Αυτές οι συνάξεις προκαλούν σε μια πρώτη φάση ένα είδος έκδηλης αμηχανίας. Περιμένοντας την τοποθέτηση του μεγάλου άρχοντα οι πολίτες διαπιστώνουν ότι κανένας δεν έχει να πει τίποτα καινούργιο με κανέναν. Γι αυτό και στήνουν στο πόδι μερικούς υποτιθέμενους διάλογους με τον τρόπο που τους θυμούνται από την τελευταία συγκέντρωση τους. Τέτοιες ώρες τα πάντα κινούνται στα όρια μιας αυθόρμητης τυποποίησης: ο βαρκάρης λέει στον ταχυδρόμο ιστορίες από τη θάλασσα και ο σιδεράς μιλάει με τον καντηλανάφτη για τις αξίες του ιπποτισμού. Ο στρατιώτης παραπονιέται στον γναθοχειρουργό για τις ενοχλήσεις που νιώθει στην κάτω σιαγόνα όταν καταπίνει το σάλιο του, ενώ η κομμώτρια περιποιείται μ ένα μικρό ψαλιδάκι τις κατεστραμμένες άκρες των μαλλιών της γυναίκας του δημάρχου.

Αυτή είναι η ώρα που καταφτάνει ο γέροντας του δάσους, συνοδευμένος από δύο υπαλλήλους. Ο μέγας άρχοντας τον χαιρετάει κάπως μαγκωμένα καθώς τα πόδια του κάθε φορά τρέμουν όταν, ο ασπρομάλλης πίθηκος, όπως τον αποκαλεί στα δημοτικά συμβούλια, είναι έτοιμος να ανοίξει το αναθεματισμένο στόμα του. Στους πολίτες επιπρόσθετα προκαλεί κάποια αναστάτωση το γεγονός πως αυτός ο ηλικιωμένος άνθρωπος όχι μόνο δεν διέκοψε ποτέ, κάποιο ταξίδι προκειμένου να εγκατασταθεί σ αυτή την πόλη, όπως όλοι αυτοί, αλλά ζει σ αυτήν από την ημέρα της ίδρυσής της και στα σχολεία διδάσκονται ότι αυτός μπορεί να είναι η ίδια η ανθρώπινη ενσάρκωση της πόλης. Πρόκειται για μια προκατάληψη που απλώνεται στον ουρανό και τους αγκαλιάζει ως ένα πέπλο αφόρητης εξάρτησης. Τι θα συμβεί, αν ο γέρος, που λέγεται πως είναι η πόλη, αποφασίσει να ταξιδέψει; Εκείνος αγγίζει τα γένια του και πιάνει να μιλήσει.

–Δεν ήρθα εδώ σήμερα για να σας βοηθήσω να δώσετε ένα όνομα σ αυτή την πόλη, που δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει και όχι άδικα. Ήρθα για να μοιραστώ μαζί σας το μυστικό της ευτυχίας μου. Κάποτε, όταν ήμουν νέος, αποφάσισα, πως όταν έρθει η ώρα του τελικού απολογισμού θα κρίνω τον εαυτό μου με αγάπη, κατανόηση και ανεκτικότητα, όπως κι αν έρθουν τα πράγματα. Και πως θα τον βγάλω επιτυχημένο. Ε, λοιπόν σήμερα έκανα ότι είχα υποσχεθεί και ήρθα εδώ για να σας υπενθυμίσω ότι κάθε μεγάλο ταξίδι ξεκινάει από την ανάγκη να αποτινάξουμε από τους ώμους μας την κούραση που δημιουργεί το βάρος μια απροσδιόριστης δικαίωσης.

Τα παραμύθια και οι άνθρωποι

Πίνακας: John Keaton

Ο πατέρας είναι σήμερα σαράντα ετών. Στέκεται πάνω σ ένα γκρίζο βράχο, πίσω από την οροσειρά που αγκαλιάζει την πόλη και βλέπει το δειλινό κατάματα. Σήμερα έγινε και επίσημα δημότης αυτού του ήσυχου τρελοκομείου, που του έδωσε την ευκαιρία να γίνει πατέρας και οικογενειάρχης. Ήταν περίπου τέτοια εποχή, θυμόμαστε, όταν τον υποδέχτηκε ο μέγας άρχοντας του χωριού και τον έπεισε να διακόψει το ταξίδι του και να μεταφέρει τη ζωή του σ αυτή την παράξενη πόλη. Δεν έχει παράπονο για την απόφασή του. Ό,τι του υποσχέθηκε ο μέγας άρχοντας έγινε πράξη. Καμιά ανησυχία πια, καμιά φιλοδοξία, καμιά επιθυμία δεν ταλανίζει το κέρινο μυαλό του. Μόνο αυτό το παιδάκι, ο μοναχογιός του, που τρέχει διαρκώς πάνω κάτω και καβαλάει τα βράχια σαν ατίθασο κατσικάκι δεν μπορεί να ηρεμήσει από τη φλογέρα του πατέρα. Όλα τα άλλα γαληνεύουν όταν την βάζει στο στόμα του και κεντάει αυτοσχέδιους ήχους κάτω από τον πορτοκαλί ουρανό του δειλινού. Τώρα, τεμαχίζει ένα κομμάτι ψωμί στα δύο και φωνάζει το γιο του να δούνε πανοραμικά την πόλη που θα μεγαλώσει, θα ανδρωθεί, θα ζήσει. Το παιδί μοιάζει τόσο ανήσυχο και αεικίνητο, μέσα στη γαλήνια θαλπωρή του πρώτου νυχτώματος, που κάνει τις λιγοστές νυχτερίδες, που κρύβονται στους βράχους να κουρνιάζουν σαν αγριοπερίστερα. Κάποια στιγμή κουράζεται και κάθεται δίπλα στον πατέρα του , σ ένα μικρό βραχάκι. Τρέμει από υπερδιέγερση, τρώει λαίμαργα το ψωμί που κρατάει στα κατάμαυρα χεράκια του και τα μάτια του γυαλίζουν από μια μανία εξερεύνησης που προκαλεί πυρετό ανησυχίας στον πατέρα.
Εκείνος σκέφτεται μια κουβέντα που του είχε πει ένας Άραβας που είχε καταλύσει προσωρινά στην πόλη: ο γιος σου θα μεταλάβει τη φιλοδοξία που αρνήθηκες. Όπως εσύ αποδέχτηκες την μαλθακότητα που απέρριψε ο πατέρας σου…

Τα παραμύθια και τα κίνητρα

Πίνακας: R. S. Connet

Σκορπισμένες απόχες, καταμεσής του κεντρικού δρόμου μιας πόλης, γεμάτης νεκρά ψάρια και σαπισμένα ξύλινα τελάρα. Οι τοίχοι γυαλίζουν από το πέρασμα ενός βροχερού απογεύματος και ο ήλιος αργοσβήνει στις λιπαρές επιφάνειες μιας θολωμένης τζαμαρίας. Μια πόρτα χάσκει, σαν ανοιχτό στόμα και κλείνει με πάταγο σα να καταπίνει απότομα μια μπουκιά από ξεραμένο ζυμάρι την ώρα που οι μαθητές της χλευαστικής μύησης, κάτι ψευτοπαλλήκαρα με στρουμπουλά μάγουλα και ορθογώνια μέτωπα, ξιφουλκούν για το ποιος θα περάσει πρώτος στο θλιμμένο καταγώγιο. Μια λιμαρισμένη κορνίζα, από εξαιρετικά ραφιναρισμένο ξύλο, μια εκστατική εικόνα, κι ένας παροπλισμένος αργαλειός, ποζάρουν συνένοχα σε μια φωτογραφία δαπέδου. Η πόλη κτίσθηκε πριν από μερικούς αιώνες, όταν οι άγγελοι αντάλλαξαν μια μπετονιέρα για την παραγωγή σκυροδέματος, με τα σώματά τους. Αυτό υποστηρίζουν τα κιτάπια των τελωνειακών, που ορίζουν την απαρχή της ιστορίας της. Οικοδομήθηκε πάνω σ ένα γυάλινο φέρετρο, ορατό από το κελάρι κάθε σπιτιού και μοιάζει, κοιτώντας την από την πλάτη ενός γέρικου αϊτού, μ ένα πελώριο πιεστήριο στις χορταριασμένες πλαγιές ενός αποψιλωμένου βουνού.
Οι αγκυλώσεις των νόμων της, με το πέρασμα του κουρνιαχτού των χρόνων, μετατρέπονται σ ένα ατέρμονο πλέγμα ανεπιθύμητων δικαιωμάτων.

Σήμερα όμως είναι μια μέρα διαφορετική. Από εκείνες τις ημέρες της αβυθομέτρητης πλήξης, που αναπάντεχα διοργανώνεται το αυτοσχέδιο πανηγύρι των μέθυσων της κολασμένης αναμονής. Τώρα, ο ξιπασμένος βασιλιάς διατάζει το ασυναίσθητο πλήθος να οχυρωθεί προσεκτικά πίσω από την μαρμάρινη θύρα, μια πόρτα, χωρίς κουφώματα, μεντεσέδες και στηρίγματα, στη μέση του πουθενά, κι αυτό υπάκουα δημιουργεί μια ουρά 700 ανθρώπων. Όλοι δεμένοι πισθάγκωνα, από τη γωνιά που τους παρατηρεί ο μέγας άρχοντας του τόπου, αναμένουν τον επισκέπτη που έρχεται χαράματα στην πόλη τους, αναζητώντας τη λύτρωση μιας επιτακτικής όσμωσης. Η μυρωδιά των σαπισμένων ψαριών ελλοχεύει από παντού, σαν κατανυκτική αντιπαραβολή μιας εξοστρακισμένης σαϊτιάς. Ο επισκέπτης πίνει μια γουλιά ζεστό κρασί και ακούει το θλιβερό τόνο μιας βροντής από το χαχανητό του πλήθους που τραβολογάει, πέρα δώθε, σαν διελκυστίνδα τη σιδερένια αλυσίδα της πύλης. Ο ίδιος ο βασιλιάς με ύφος γελωτοποιού κάνει μια πρόστυχη υπόκλιση και μαζεύει το αδειανό ποτήρι από τα χέρια του επισκέπτη. Έχει μια έτοιμη απάντηση στο στόμα του και δεν περιμένει ούτε να ακούσει την τοποθέτηση του επισκέπτη του, προτού την εκστομίσει.

-Δεν πιστεύει κανένας σε σένα, του λέει. Διαφορετικά δεν θα ήσουν εδώ. Δεν θα είχες μπει στον κόπο. Έχεις δύο μονάχα επιλογές. Να παραμείνεις μαζί μας για να μην έχει τίποτα από όλα αυτά σημασία. Ή να σκεφτείς ότι, το μεγαλύτερο κίνητρο που μπορεί να αποκτήσει ένας άνθρωπος είναι να γνωρίσει την απόλυτη απαξίωση. Σου προτείνω να ζήσεις μαζί μας, το ίδιο που έκανα σε καθέναν από αυτούς, που κρύβονται τώρα πίσω από εκείνη τη θύρα, περιμένοντας μια διαταγή για να την προσπελάσουν.