Ένας καινούργιος κόσμος φτιαγμένος από παλιά υλικά

Το μεταναστευτικό είναι ένα ζήτημα εξαιρετικά πολύπλοκο και δραματικό από τη φύση του για να προσεγγίζεται στη βάση ξεπερασμένων ιδεοληψιών και κομματικών σκοπιμοτήτων. Με απλά λόγια, δεν είναι ένα πρόβλημα που λύνεται με απόλυτες λύσεις: να εκδιωχθούν όλοι ή να δοθεί άδεια παραμονής σε όλους.

Άλλωστε, ο τρόπος που διαχρονικά αντιμετωπίζεται από τις ενδιαφερόμενες χώρες που καλούνται να δώσουν την ίδια επιτακτική απάντηση στο προαιώνιο ερώτημα έχει σαν συνέπεια είτε την ευημερία και την ανάπτυξη, μεταναστών και ιθαγενών είτε τον ανθρώπινο πόνο και την έξαρση των κοινωνικών παθογενειών. Επίσης είναι κάτι περισσότερο από οφθαλμοφανές το γεγονός ότι και οι πολίτες για να αναπτύξουν μια επαρκή ευαισθητοποίηση για κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα πρέπει να νιώσουν ότι δεν συνθλίβονται από τα γεγονότα και τις συνθήκες που τα δημιουργούν.

Το ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναγκάζονται να αποκοπούν από τις ρίζες τους και να αναζητήσουν ένα ασφαλέστερο μέλλον σε κάποια άλλη γωνιά του πλανήτη, προσπαθώντας πάντα να ξεφύγουν από κάτι που απειλεί την επιβίωσή τους: ένα πόλεμο, μία δίωξη, ένα αυταρχικό καθεστώς, την πείνα ή τις συνέπειες μιας περιβαλλοντικής καταστροφής, αποτελεί το σημαντικότερο σκέλος του προβλήματος.

Αυτές, λοιπόν, οι ροές ανθρώπων, συχνά κατευθύνονται προς κοινωνίες, οι οποίες είναι ήδη επιβαρημένες με τα δικά τους προβλήματα, η επίδραση των οποίων με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έχει αμβλύνει τα συναισθήματα ανοχής, αλληλεγγύης και κοινωνικής ευαισθησίας των πολιτών τους.

Για να είμαστε λοιπόν τίμιοι και εντελώς ειλικρινείς απέναντι στους ανθρώπους που ταξίδεψαν μέσα σε τραγικές συνθήκες και αναγκάστηκαν να αναζητήσουν μια νέα πατρίδα θα πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψιν και τις ανησυχίες των εγχώριων πληθυσμών, αλλά κυρίως να τους πούμε ολόκληρη την αλήθεια.

Ότι δηλαδή, σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, με μια αστικοποίηση που υπερέβη δημογραφικά εδώ και καιρό τα εσκαμμένα, με πλήρη εγκατάλειψη της υπαίθρου, χωρίς συμπαγή παραγωγικό ιστό, χωρίς βιομηχανία και οργανωμένο αγροτικό τομέα, με υποτυπώδεις υπηρεσίες και υποδομές με μια ανεργία να καλπάζει με τρομακτικούς ρυθμούς με λίγα λόγια χωρίς μεγάλες προοπτικές επαγγελματικής και ουσιαστικής αποκατάστασης, ακόμα και για ανθρώπους που διαθέτουν τυπικά προσόντα, δεξιότητες και μόρφωση, η ενσωμάτωση τόσων πολλών μεταναστών θα αποδεικνυόταν στην πράξη ανεδαφική και ανεφάρμοστη. Αλλά κυρίως θα όξυνε δύο τεράστια κοινωνικά προβλήματα: την εγκληματικότητα για λόγους επιβίωσης και το λαθρεμπόριο που κοντεύει να καταπιεί ολοσχερώς την πραγματική οικονομία.

Αντίθετα, τα πράγματα θα ήταν εντελώς διαφορετικά αν ο κύριος όγκος των μεταναστών επιμεριζόταν ισορροπημένα σε όλες τις χώρες της ΕΕ με γνώμονα τις δυνατότητες απορρόφησης και τις ανάγκες της κάθε μιας.Τέλος, το ζήτημα του πολιτικού ασύλου, για το οποίο η χώρα έχει κατηγορηθεί επανειλημμένως τον τελευταίο καιρό κρύβει κάποιες λεπτομέρειες τις οποίες προφανώς κανένας διεθνής οργανισμός δεν λαμβάνει υπόψιν.Για παράδειγμα, το γεγονός ότι η πλειοψηφία των μεταναστών μετακινείται χωρίς έγγραφα και άλλα αποδεικτικά στοιχεία έχει ως αποτέλεσμα να επικαλούνται οι περισσότεροι ότι προέρχονται από περιοχές που συγκαταλέγονται στην κατηγορία των χωρών που αντιμετωπίζονται κατά προτεραιότητα για την παροχή ασύλου.
Ψυχραιμία, λογική, καλή οργάνωση, και ευαισθησία σε συνδυασμό με οργανωμένες πιέσεις προς την ευρωπαϊκή ένωση για αναθεώρηση των συνθηκών περί μετανάστευσης που έχουν βάλει την Ελλάδα στο «κάδρο» είναι στοιχεία που θα έφερναν μεσοπρόθεσμα μια ισορροπημένη και βιώσιμη λύση του προβλήματος.Κυρίως, όμως, θα πρέπει όλες οι δυνάμεις του αναπτυγμένου κόσμου να στραφούν επιτέλους με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στην πηγή των προβλημάτων που δημιουργούν τις μεταναστατευτικές ροές, τους αναγκαστικούς εκτοπισμούς και τις μετακινήσεις πληθυσμών, ώστε αυτές να αποτελούν αποτέλεσμα επιλογής και όχι ανάγκης.

Η αποκατάσταση της ειρήνης, η φυλετική συμφιλίωση, η αποκαθήλωση των διεφθαρμένων κυβερνήσεων, η δημιουργία υποδομών και η υιοθέτηση της γνώσης και της σύγχρονης επιστήμης θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ανθρώπινους όρους διαβίωσης στους υπό μετακίνηση πληθυσμούς και να βάλουν σε μια τάξη το χαοτικό ντόμινο που προκαλεί σε ολόκληρο τον κόσμο ο αλληλοσπαραγμός, οι κοινωνικές αδικίες, η εγκληματικότητα, η πολιτική και οικονομική διαφθορά, η αστάθεια, η απερήμωση και η κλιματική λαίλαπα που μαστίζουν τις πιο ταλαιπωρημένες περιοχές του πλανήτη.

Μαθήματα ανθρωπισμού εξ αποστάσεως

Το μεταναστευτικό είναι ένα ζήτημα με δύο κυρίαρχες διαστάσεις: την ανθρωπιστική και την κοινωνική. Όταν όμως η μία από τις δύο υποτιμάται ή παραγνωρίζεται γρήγορα μετατρέπεται σ ένα πρόβλημα τυφλό και ανεξέλεγκτο.Στην Ελλάδα, η παροιμιώδης συσσώρευση λανθασμένων προσεγγίσεων, η πολιτική αμηχανία, η έλλειψη πραγματικής οργάνωσης και δομών υποδοχής τόσων πολλών ανθρώπων έχει επιτείνει το πρόβλημα σε τραγικό βαθμό.Εξάλλου, στη χώρα μας, η αντανάκλαση του εκφυλισμού των ιδεολογιών έχει αφήσει δυο βασανιστικά απολειφάδια: Από τη μια την έλλειψη στοιχειώδους πραγματισμού, από την άλλη την απουσία κοινωνικής ευαισθησίας και ανθρωπισμού.Σ αυτό λοιπόν το Φεστιβάλ πολιτικών λαθών, άγνοιας και παραβλέψεων η θυματοποίηση γηγενών και μεταναστών είναι αυτονόητη, όσο δημιουργείται μια κατάσταση που δεν εξυπηρετεί κανέναν άλλον από τους λαθρέμπορους, και την μαφία της διακίνησης των μεταναστών.Σ αυτό το κλίμα, η φιλελεύθερη δεξιά εξακολουθεί να επικεντρώνει στο εγωκεντρικό πρόσωπό της προκαλώντας την κοινή γνώμη με απόψεις του τύπου: εμείς είχαμε τοποθετήσει το πρόβλημα στις ευρωπαϊκές του διαστάσεις, το αντιμετωπίσαμε με πιο αποτελεσματικό τρόπο κτλ. Ανοησίες, όμως: Η πραγματικότητα δείχνει ότι και στο μεταναστευτικό, η προηγούμενη κυβέρνηση είχε αποτύχει οικτρά, όπως σχεδόν και στο σύνολο των πολιτικών που εφάρμοσε.Από την πλευρά της η κυβέρνηση συνεχίζει την παράδοση αμηχανίας και έλλειψης σχεδίου των προκατόχων της και αφήνει τα προβλήματα να γιγαντώνονται ώστε κάποια στιγμή να αντιμετωπίζονται μόνο με δραστικές, βίαιες και απάνθρωπες παρεμβάσεις.Έτσι, ολόκληρες συνοικίες στα μεγάλα αστικά κέντρα παραδίδονται στην μοιρολατρία που διασπείρουν οι ακραίοι εθνικιστές επειδή ακόμα και η απλή λογική των μαθηματικών έχει ταυτιστεί σ αυτή τη χώρα με τους φορείς της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.Τέλος, τα κόμματα της αριστεράς απογοητεύουν με τις ανεδαφικές προσεγγίσεις τους, μοιάζοντας εγκλωβισμένα στη στείρα και άγονη ρητορική που η κοινή γνώμη έχει μάθει να περιμένει να ακούσει από τα στόματα των εκπροσώπων τους. Η δε περίφημη μαζική ενσωμάτωση, σε μια χώρα που δεν παράγει ούτε θέσεις εργασίας, ούτε ευκαιρίες΄, στραγγαλίζει βάναυσα τη λογική και προκαλεί την ιστορική καταγραφή να μας υπενθυμίσει ανάλογες κυβερνητικές προσεγγίσεις σε χώρες που η Αριστερά είχε την ευκαιρία να κυβερνήσει, ή σε χώρες όπως η αχανής Αμερική, όπου μαζική ενσωμάτωση σήμαινε διαβίωση με όρους δουλείας.Τελικά, απολύτως καμιά πολιτική δύναμη δεν διαφαίνεται πως διαθέτει μια στοιχειώδη ιδεολογική ευελιξία, ώστε να προταχθεί το συνολικό συμφέρον έναντι της ιδεολογικής και κομματικής αποτίμησης.
Μ αυτά και μ αυτά, η κατάσταση στα μεγάλα αστικά κέντρα επιδεινώνεται με τέτοιους ρυθμούς που δημιουργεί το πεδίο για την ανάπτυξη μιας εγγενούς και όχι ιδεολογικής ξενοφοβίας.
Μεγάλοι πεζόδρομοι, πάρκα και πλατείες έχουν μετατραπεί σ ένα πελώριο μπιτ μπαζάρ που θυμίζει περισσότερο συνθήκες Καμπούλ, Ισλαμαμπάντ, Ιερουσαλήμ και Βαγδάτης, κι ενώ οι συνοικιακές αγορές στενάζουν κάτω από το ζυγό της ασφυκτικής φορολόγησης, η άνθηση του λαθρεμπορίου πριμοδοτείται με μια ύποπτη αφέλεια που γεννάει πολλαπλά επίπεδα ερωτημάτων, την ώρα που το ζητούμενο είναι η αναγέννηση του παραγωγικού ιστού.Παράλληλα, οι λαθρέμποροι ανθρώπινων ψυχών και προϊόντων βλέπουν την ευνοϊκή γι αυτούς συγκυρία να αναπτύσσεται πολύπλευρα και κάνουν χρυσές δουλειές εκμεταλλευόμενοι ανθρώπους που αναζητούν ένα καλύτερο μέλλον.Μια κοινωνία όμως που ασθμαίνει οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά είναι σχεδόν αδύνατο να αποτελέσει γι αυτούς τους ανθρώπους τον τόπο της επαγγελίας.Αλλά, και ο εγκλωβισμός τόσων μαζικών ροών σε μια μικρή χώρα είναι μια δυσοίωνη εξέλιξη, μπροστά στην οποία η Ευρώπη εθελοτυφλεί αντιμετωπίζοντάς την με τη γνωστή βαρύθυμη και υπεροπτική νοοτροπία της. Παράλληλα, έχοντας βολευτεί από την κατάσταση, παραδίδει μαθήματα ανθρωπισμού εξ αποστάσεως, ενισχύοντας την πολυπρόσωπη τιμωρία μιας χώρας με συμφωνίες και συμβάσεις ανεδαφικές και ανεφάρμοστές.Όμως, όσο περνάει ο καιρός, όλες αυτές οι μακρινές φυσιογνωμίες ανθρώπων από άλλες χώρες που συναντάμε στην καθημερινότητά μας γίνονται κομμάτια της πραγματικότητάς μας, άρα και της ευαισθησίας μας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε απόπειρα αποκατάστασης μιας δυσανάλογης, δυσαρμονικής και ασύμμετρης πραγματικότητας θα γίνεται όλο και περισσότερο επώδυνη για όσους βλέπουν τα πράγματα με μια ευαίσθητη λογική.Οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες είναι άλλωστε το μέλλον της ανθρωπότητας, μέσα, όμως από συνθήκες στοιχειώδους οργάνωσης και ανάπτυξης κανόνων και αξιών που να συμβαδίζουν με τις καταγεγραμμένες δυνατότητες κάθε κοινωνίας.Διαφορετικά θα δημιουργούνται τερατώδη κοινωνικά μορφώματα με αφόρητες συνθήκες διαβίωσης για τους κατοίκους τους και πεδίον δόξης λαμπρό για τη μαφία του λαθρεμπορίου και της λαθρομεταφοράς.

Συζητήσεις αντίσκηνου

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολιτικά “ντουέτα” των τελευταίων ετών είναι αυτό που συνιστούν ο Ιταλός πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι με τον ηγέτη της Λιβύης Μοαμάρ Καντάφι, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει πυκνώσει τις επισκέψεις του στην άλλοτε εχθρική δύση, αποζητώντας εμπορικές συμφωνίες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Βέβαια και οι δυτικοί βολεύονται αρκούντως με την αλλαγή στάσης της Λιβύης απέναντί τους, καθώς τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτει στα έγκατά της καταρρίπτουν και τις πιο επίμονες πολιτικές ψευδαισθήσεις που κάποτε είχαν οδηγήσει τον Λίβυο στρατηγό στο κάδρο της ιστορίας. Άλλωστε ένα από τα πιο δυναμικά γνωρίσματα της εποχής είναι ο παραμερισμός του πολιτικού συναισθηματισμού που κάποτε οδηγούσε σε διαξιφισμούς ακόμα και σε πολέμους και η διάνοιξη του δρόμου για έναν επιχειρηματικό κυνισμό που καταφέρνει να συμφιλιώσει και τις πιο παράταιρες δυνάμεις.

Ας επιστρέψουμε όμως με βήμα ταχύ στις δύο διασκεδαστικές προσωπικότητες που συναντιούνται σήμερα στη Ρώμη για δεύτερη φορά μέσα στα δύο τελευταία χρόνια.

Ωραιοπαθείς, ιδιόρρυθμοι και λάτρεις του γυναικείου φύλου, οι δύο ηγέτες καταφέρνουν κάθε φορά που συναντιούνται να παρακάμπτουν τις ιστορικές διαφορές που χωρίζουν τις χώρες τους και να μιλούν για μπίζνες με ένα πνεύμα που πείθει και τον πιο δύσπιστο αναλυτή, ότι όλα πωλούνται και όλα αγοράζονται πια στις ημέρες μας.
Κι ενώ δύσκολα μπορεί κανείς να τους φανταστεί να συζητούνε σοβαρά για εμπορικά ζητήματα και άλλα όπως αυτό της λαθραίας μετανάστευσης τελικά φαίνεται να αναπτύσσουν μια περίεργη χημεία που θέτει ολόκληρη την Ευρώπη προ τετελεσμένων.

Ένα από αυτά ίσως να αποτελεί η αναφορά του Λίβυου ηγέτη, πως με τη βοήθεια της Ιταλίας θα προωθήσει στην υπόλοιπη Ευρώπη το αίτημά του για οικονομική ενίσχυση της Λιβύης ύψους 5 δις ευρώ το χρόνο προκειμένου να εντατικοποιήσει τις προσπάθειες περιορισμού της παράνομης μετανάστευσης στην Δύση.

Μάλιστα ο Λίβυος ηγέτης φρόντισε με μεγάλη επιδεξιότητα να χρησιμοποιήσει τις κατάλληλες εκφράσεις προκειμένου να αγγίξει το συναίσθημα των Ευρωπαίων, που όμως το έχουν απολέσει εδώ και πολλά χρόνια, προειδοποιώντας για μια ζοφερή πραγματικότητα που γνωρίζει ότι θα φόβιζε πολλούς από τους πολίτες αυτής της ηπείρου.


Θεωρώντας δεδομένη την «αφρικανοποίηση» της “γηραιάς ηπείρου” αν η Λιβύη δεν στηριχθεί οικονομικά από την Ευρώπη προκειμένου να ανασχέσει τις μεταναστευτικές ροές προς αυτή, ο ηγέτης της Λιβύης Μοαμάρ Καντάφι, επιλέγει το παλιό λαϊκίστικο προσωπείο του για να επιστήσει την προσοχή και να βγάλει χρήματα.

Λες και το πρόβλημα της μετανάστευσης δεν έχει βαθύτερες αιτίες που το προξενούν από αυτές της εύκολης προσβασιμότητας στη Δύση. Αυτές είναι επιφανειακές προσεγγίσεις, που απλώς ενισχύουν για κάποιο διάστημα μεγάλα συμφέροντα στενά ιδιωτικού χαρακτήρα, αλλά οι μεταναστευτικές ροές, πάντα βρίσκουν άλλες διεξόδους γιατί η η δύναμη της απόγνωσης είναι τόσο ισχυρή που δεν φείδεται λύσεων. Άσε που ο χαρακτηρισμός «βάρβαροι» που απέδωσε στα κύματα των απελπισμένων που κατακλύζουν την Ευρώπη, έφερε στο φως τη χρήση μιας λανθάνουσας γλώσσας που λέει την αλήθεια. Ότι το θέμα είναι πάντα τα χρήματα. Ούτε οι Ευρωπαίοι, ούτε οι Αφρικανοί.
Γιατί, όποτε το μεταναστευτικό πρόβλημα προσεγγίστηκε ως ένα ζήτημα οικονομικής φύσεως στο πνεύμα του μας κοστίζει τόσα, άρα πρέπει να δαπανήσουμε τόσα για την ανάσχεσή του, οδήγησε σε μια γιγάντωσή του που έχει στον πυρήνα της εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπινα δράματα.
Ακούγεται εδώ και καιρό ότι η μόνη λύση για να αρθούν οι μεταναστευτικές ροές είναι η βελτίωση των συνθηκών ζωής στις χώρες όλων αυτών των ανθρώπων που αποδρούν, απλά για να καταφέρουν να επιβιώσουν.
Έτσι, όσο οι δυτικοί θα χαριεντίζονται επιμόνως με αιμοσταγείς ηγέτες και θα χρηματοδοτούν διεφθαρμένους τοπικούς παράγοντες με κονδύλια που δεν φθάνουν ποτέ στον προορισμό τους, η κατάσταση θα παραμένει η ίδια και απαράλλακτη.
Αν προσθέσει σ αυτήν κανείς και την διάσταση της κλιματικής αλλαγής που προκαλεί από μόνη της πια μεγάλα κύματα μεταναστών, οι οποίοι δραπετεύουν από αποξηραμένα τοπία και ολοσχερώς κατεστραμμένες υποδομές, μπορεί εύκολα να διαπιστώσει ότι το πρόβλημα της μετανάστευσης δεν είναι πλέον μόνο κοινωνικό αλλά και φυσικό.
Και σίγουρα δεν λύνεται μέσα από συζητήσεις «αντίσκηνου» μεταξύ δύο ιδιόρρυθμων ηγετών που δεν λαμβάνουν πρόνοια για το ανθρωπιστικό σκέλος του προβλήματος, παρά για το πόσα μπορούν να κονομήσουν ή να γλιτώσουν από αυτό.